روح چیست؟

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی

صفحه کاربران ویژه - خروج
ورود کاربران ورود کاربران

ورود به حساب کاربری

کلمه امنیتی:

نام کاربری:

کلمه عبور:

برای استفاده از امکانات پایگاه ثبت نام کنید .
مرتب سازی بر اساس
 
تفسیر نمونه جلد 12
سوره اسراء / آیه 85 اصالت و استقلال روح


در تعقیب آیات گذشته، به پاسخ بعضى از سؤالات مهم مشرکان، یا اهل کتاب پرداخته، مى گوید: «از تو درباره روح سؤال مى کنند، بگو روح از فرمان پروردگار من است، و به شما بیش از اندکى علم و دانش داده نشده است» (وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی وَ ما أُوتِیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاّ قَلِیلاً).
مفسران بزرگ، در گذشته و حال، پیرامون معنى روح و تفسیر این آیه، سخن بسیار گفته اند، ما نخست، به معنى روح در لغت، آنگاه به موارد استعمال آن در قرآن، و سپس به تفسیر آیه و روایاتى که در این زمینه وارد شده است مى پردازیم:

* * *

1 ـ «روح» از نظر لغت، در اصل به معنى «نفس» و «دویدن» است، بعضى تصریح کرده اند که «روح» و «ریح» (باد) هر دو از یک ماده مشتق شده اند، و اگر «روح انسان» که گوهر مستقل مجردى است، به این نام، نامیده شده، به خاطر آن است که از نظر تحرک، حیات آفرینى و ناپیدا بودن، همچون «نفس و باد» است، این از نظر معنى لغوى.
2 ـ موارد استعمال آن در قرآن بسیار متنوع است:
گاهى، به معنى «روح مقدسى» است که پیامبران را در انجام رسالتشان تقویت مى کرده، مانند آیه 253 «بقره»: وَ آتَیْنا عِیسَى ابْنَ مَرْیَمَ الْبَیِّناتِ وَ أَیَّدْناهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ:
«ما دلائل روشن در اختیار عیسى بن مریم قرار دادیم، و او را با روح القدس تقویت نمودیم».
گاه، به نیروى معنوى الهى که مؤمنان را تقویت مى کند، اطلاق شده، مانند آیه 22 «مجادله»: أُولئِکَ کَتَبَ فِی قُلُوبِهِمُ الْإِیمانَ وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوح مِنْهُ:
«آنها کسانى هستند که خدا ایمان را در قلبشان نوشته و به روح الهى تأییدشان کرده است».
زمانى، به معنى «فرشته مخصوص وحى» آمده، و با عنوان «امین» توصیف شده، مانند آیات 193 و 194 سوره «شعراء»: نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الاْ َمِینُ * عَلى قَلْبِکَ لِتَکُونَ مِنَ الْمُنْذِرِینَ:
«این قرآن را روح الامین بر قلب تو نازل کرد * تا از انذار کنندگان باشى».
گاه، به معنى فرشته بزرگى از فرشتگان خاص خدا، یا مخلوقى برتر از فرشتگان آمده، مانند: تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَ الْرُّوحُ فِیْها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ کُلِّ أَمْر:
«در شب قدر فرشتگان، و روح، به فرمان پروردگارشان براى تقدیر امور نازل مى شوند».(1)
و در آیه 38 سوره «نبأ» نیز مى خوانیم: یَوْمَ یَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِکَةُ صَفّاً:
«در روز رستاخیز، روح فرشتگان در یک صف قیام مى کنند».
گاه، به معنى قرآن یا وحى آسمانى آمده است مانند: وَ کَذلِکَ أَوْحَیْنا إِلَیْکَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا:
\ «این گونه وحى به سوى تو فرستادیم، روحى که از فرمان ما است».(2)
و بالاخره، زمانى هم به معنى روح انسانى آمده است، چنان که در آیات آفرینش «آدم» مى خوانیم: ثُمَّ سَوّاهُ وَ نَفَخَ فِیهِ مِنْ رُوحِهِ:
«سپس آدم را نظام بخشید و از روح خود در آن دمید».(3)
و همچنین: فَإِذا سَوَّیْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی فَقَعُوا لَهُ ساجِدِینَ:
«هنگامى که آفرینش آدم را نظام بخشیدم و از روحم در او دمیدم براى او سجده کنید».(4)
3 ـ اکنون سخن در این است که: منظور از «روح» در آیه مورد بحث چیست؟ این کدام روح است که جمعى کنجکاو از آن سؤال کردند، و پیامبر(صلى الله علیه وآله)در پاسخ آنها فرمود: «روح از امر پروردگار من است و به شما جز اندکى دانش داده نشده»؟!
از مجموع قرائن موجود در آیه و خارج آن، چنین استفاده مى شود که: پرسش کنندگان، از حقیقت روح آدمى سؤال کردند، همین روح عظیمى که ما را از حیوانات جدا مى سازد، برترین شرف ما است، تمام قدرت و فعالیت ما از آن سرچشمه مى گیرد و به کمکش زمین و آسمان را جولانگاه خود قرار مى دهیم، اسرار علوم را مى شکافیم و به اعماق موجودات راه مى یابیم، مى خواستند: بدانند حقیقت این اعجوبه عالم آفرینش چیست؟
و از آنجا که روح، ساختمانى مغایر با ساختمان مادّه دارد، و اصول حاکم بر آن، غیر از اصول حاکم بر ماده و خواص فیزیکى و شیمیائى آن است، پیامبر(صلى الله علیه وآله)مأمور مى شود، در یک جمله کوتاه و پر معنى بگوید: «روح، از عالم امر است یعنى خلقتى اسرار آمیز دارد».
سپس، براى این که: از این پاسخ تعجب نکنند، اضافه مى کند: بهره شما از علم و دانش، بسیار کم و ناچیز است، بنابراین، چه جاى شگفتى که رازهاى روح را نشناسید، هر چند از همه چیز، به شما نزدیک تر است؟

* * *

در تفسیر «عیاشى» از امام باقر(علیه السلام) و امام صادق(علیه السلام) چنین نقل شده، که: در تفسیر آیه «یَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ» فرمود: إِنَّمَا الرُّوْحُ خَلْقٌ مِنْ خَلْقِهِ، لَهُ بَصَرٌ وَ قُوَّةٌ وَ تَأْیِیْدٌ، یَجْعَلُهُ فِى قُلُوبِ الرُّسُلِ وَ الْمُؤْمِنِیْنَ:
«روح از مخلوقات خداوند است بینائى، قدرت و قوت دارد، خدا آن را در دل هاى پیغمبران و مؤمنان قرار مى دهد».(5)
در حدیث دیگرى از یکى از آن دو امام بزرگوار نقل شده که: هِىَ مِنَ الْمَلَکُوتِ مِنَ الْقُدْرَةِ:
«روح از عالم ملکوت و از قدرت خداوند است».(6)
در روایات متعددى که در کتب شیعه و اهل تسنن، آمده است مى خوانیم: مشرکان قریش این سؤال را از دانشمندان اهل کتاب گرفتند و مى خواستند: پیامبر(صلى الله علیه وآله) را با آن بیازمایند، به آنها گفته شده بود: اگر محمّد(صلى الله علیه وآله) اطلاعات فراوانى درباره روح در اختیار شما بگذارد، دلیل بر عدم صداقت او است، لذا جمله کوتاه و پرمعنى پیامبر(صلى الله علیه وآله) براى آنها اعجاب انگیز بود.
ولى در بخشى دیگر از روایات، که از طرق اهل بیت(علیهم السلام) در تفسیر آیه فوق به ما رسیده، مى بینیم: روح به معنى مخلوقى برتر از «جبرئیل» و «میکائیل» معرفى شده که: با پیامبر(صلى الله علیه وآله) و امامان همواره بوده و آنانرا در خط سیرشان از هر گونه انحراف بازمى داشته است.(7)
این روایات، با آنچه در تفسیر آیه گفتیم، نه تنها مخالفتى ندارد، بلکه با آنها هماهنگ است; چرا که روح آدمى مراتب و درجاتى دارد، آن مرتبه اى از روح که در پیامبران و امامان است، مرتبه فوق العاده والائى است، که از آثارش معصوم بودن از خطا و گناه، و نیز آگاهى و علم فوق العاده است و مسلماً چنین مرتبه اى از روح، از همه فرشتگان برتر خواهد بود، حتى از «جبرئیل و میکائیل»! (دقت کنید)


* * *

 


1 ـ قدر، آیه 4.
2 ـ شورى، آیه 52.
3 ـ سجده، آیه 9.
4 ـ حجر، آیه 29.
5 و 6 ـ «نور الثقلین»، جلد 3، صفحه 216.
7 ـ «نور الثقلین»، جلد 3، صفحه 215.
سوره اسراء / آیه 85 اصالت و استقلال روح
12
13
14
15
16
17
18
19
20
Lotus
Mitra
Nazanin
Titr
Tahoma